Focus · Heupprothese

Een nieuwe heup: via de voorkant, zijkant of achterkant?

Een nuchtere vergelijking van de operatieve toegangswegen.

Introductie

Een nieuwe heup kan via verschillende operatieve toegangen worden geplaatst. Wie online zoekt, krijgt soms de indruk dat een operatie via de voorkant altijd moderner, minder pijnlijk en beter is. Zo eenvoudig is het niet. De kwaliteit van de implantatie, het behoud van belangrijke weefsels en de ervaring van het operatieteam wegen zwaar mee.

Bij Orthopädie Neuenhaus kiezen wij bij voorkeur voor een spiersparende anterolaterale benadering. Op verzoek van de patiënt is een directe voorste benadering in geschikte gevallen eveneens mogelijk. In dit artikel leggen we uit waarom.

1. Welke toegangen bestaan er?

De directe voorste benadering (DAA) bereikt het gewricht via de voorkant, tussen de tensor fascia lata en sartorius. Bij de spiersparende anterolaterale benadering, verwant aan de gemodificeerde Watson-Jones-techniek, loopt de toegang tussen de tensor fascia lata en gluteus medius.

Dat is niet hetzelfde als de klassieke direct laterale benadering, waarbij een deel van het abductormechanisme wordt losgemaakt en aan het einde weer wordt gehecht. Bij de posterieure benadering wordt de heup vanaf de achterkant bereikt; doorgaans worden korte exorotatoren en het achterste kapsel geopend en zo mogelijk hersteld. Alle benaderingen hebben hun plaats in de moderne heupchirurgie.

2. Wat betekent spiersparend?

De gluteus medius en minimus zijn belangrijk om het bekken tijdens lopen en op één been staan stabiel te houden. Bij onze anterolaterale techniek blijven hun aanhechtingen intact. Ook bij DAA worden deze spieren niet van hun aanhechting losgemaakt.

Spiersparend is echter niet hetzelfde als zonder weefselbelasting: het kapsel wordt geopend, spieren worden opzij gehouden en het femur moet worden gemobiliseerd. De manier waarop retractoren worden gebruikt en de hoeveelheid beschikbare werkruimte blijven van belang. Ook is spiersparend niet hetzelfde als kapselsparend: bij onze techniek wordt het kapsel grotendeels gereseceerd om het gewricht veilig vrij te leggen.

3. De voorste benadering (DAA)

Bij DAA wordt het gewricht via het interval tussen tensor fascia lata en sartorius bereikt. Na openen van het kapsel worden de heupkop verwijderd en de kom voorbereid. Voor het plaatsen van de steel wordt het been gepositioneerd en het femur met aanvullende kapselrelease gemobiliseerd.

De techniek spaart belangrijke spieraanhechtingen en kan een cosmetisch gunstig litteken opleveren. Zij kent ook eigen risico’s. De nervus cutaneus femoris lateralis kan geïrriteerd of beschadigd raken. Dit kan een doof, tintelend of soms pijnlijk huidgebied aan de voor-buitenzijde van het bovenbeen geven. In studies verschillen de percentages sterk, onder andere doordat gevoelsstoornissen niet altijd op dezelfde manier worden onderzocht of geregistreerd [3].

Een motorisch letsel van de nervus femoralis is veel zeldzamer, maar ernstiger. Een systematische review rapporteerde na DAA een gepoolde incidentie van 0,36%, met belangrijke beperkingen in de onderliggende gegevens [4]. Hieruit mag geen exact individueel risico voor onze patiënten worden afgeleid.

4. De spiersparende anterolaterale benadering

Bij onze voorkeursbenadering ligt de incisie aan de voor-buitenzijde van de heup. Via het interval tussen tensor fascia lata en gluteus medius wordt het gewricht vrijgelegd. De gluteus medius en minimus worden niet doorgenomen of losgemaakt.

Het gewrichtskapsel wordt geopend en grotendeels verwijderd. Tijdens het voorbereiden van het bovenbeen beschermen we de gluteale musculatuur zorgvuldig tegen overmatige retractie. Na plaatsing en controle van de prothese wordt de fascia gesloten; een spier- of kapselreinsertie is bij deze techniek niet nodig.

Wij geven deze toegang de voorkeur omdat we een goede expositie kunnen combineren met behoud van de abductoraanhechtingen. Bovendien kan de toegang zo nodig worden uitgebreid bij onverwachte anatomie, een bloeding of een intraoperatieve fractuur waarvoor bijvoorbeeld cerclages nodig zijn. Ook andere toegangen kunnen door ervaren chirurgen worden uitgebreid; de doorslag geeft welke techniek het operatieteam goed beheerst.

5. En de klassieke laterale of achterste benadering?

De klassieke direct laterale benadering is een bewezen operatietechniek. Het losmaken en herstellen van abductoren kan echter extra herstel van pees- en spierweefsel vragen. Bij sommige patiënten kunnen laterale heuppijn, abductorkrachtverlies of een Trendelenburg-gang voorkomen. Dat betekent niet dat dit na elke laterale operatie gebeurt.

De posterieure benadering biedt goede expositie en wordt wereldwijd veel gebruikt. Historisch was er aandacht voor een hoger luxatierisico; modern herstel van kapsel en korte exorotatoren kan de stabiliteit verbeteren. Een moderne posterieure heupoperatie is daarom niet per definitie inferieur.

6. Minder pijn en sneller herstellen?

Een heupprothese blijft een grote operatie. Ook bij spiersparende technieken zijn bot en omliggende weefsels behandeld. Pijn na de operatie hoort bij het normale vroege herstel.

In onze praktijk zien we weinig verschil in de vroege pijnbeleving tussen de toegangen. Fysiotherapeuten en verpleegkundigen ervaren dat patiënten na onze spiersparende operaties vaak vlot mobiliseren; ontslag na ongeveer drie dagen is gebruikelijk. Dit is een praktijkobservatie en geen gecontroleerd onderzoeksresultaat.

Een gerandomiseerde studie met 102 patiënten liet na zes weken beter herstel van abductorkracht zien bij een gemodificeerde Watson-Jones-benadering dan bij een gemodificeerde direct laterale toegang, maar geen verschil in de onderzochte algemene uitkomsten gedurende één jaar [1]. Een meta-analyse van 3.716 patiënten vond geen aantoonbaar verschil in de onderzochte uitkomsten tussen ABMS en DAA [2]. Daarmee is een blijvend voordeel van DAA boven een spiersparende anterolaterale toegang niet aangetoond.

7. Is een kleiner litteken beter?

De lengte van een huidincisie is geen betrouwbare maat voor hoeveel weefsel er onder de huid wordt belast. Een kleine opening mag nooit ten koste gaan van zicht, veilige instrumentvoering of een correcte implantaatpositie.

Wij kiezen voor een incisie die groot genoeg is om zorgvuldig te kunnen opereren. Een fraai litteken is prettig, maar een stabiele, goed functionerende heup zonder vermijdbare complicaties is belangrijker.

8. Hoe zit het met luxaties?

Een luxatie betekent dat de kunstheupkop uit de kom schiet. De kans wordt niet alleen bepaald door de toegangsweg, maar ook door componentpositie, gecombineerde stand van kom en steel, offset, beenlengte, kopdiameter, weke-delenspanning en patiëntgebonden factoren.

Soms is er geen afzonderlijke beweging aan te wijzen die de luxatie verklaart. Verschillende krachten en rotatiemomenten kunnen samen een instabiele situatie veroorzaken. Bij een trochanterfractuur of beschadiging van het abductormechanisme kan de stabiliteit bovendien verminderen. Onze klinische ervaring is dat luxaties na onze technieken weinig voorkomen; zonder systematische registratie doen wij hierover geen eigen percentageclaim.

9. Wanneer kiezen we nadrukkelijk anterolateraal?

Bij forse obesitas, dysplasie, afwijkende proximale femuranatomie of eerdere operaties geven wij de voorkeur aan de anterolaterale toegang. Een voorste incisie kan bij sommige patiënten in of nabij een huidplooi liggen, waar vocht, transpiratie en huidirritatie de wondzorg bemoeilijken. Dit hangt af van de plaatselijke anatomie en is geen absolute contra-indicatie voor DAA.

Een operatieve benadering moet ook ruimte bieden om veilig te handelen wanneer iets onverwachts gebeurt. Onze voorkeur weerspiegelt daarom niet alleen anatomie, maar ook de ervaring van het team en de mogelijkheid om de operatie zo nodig uit te breiden.

10. Welke benadering zou u zelf kiezen, dokter?

Beide spiersparende technieken zijn goed. Als u nadrukkelijk een operatie via de voorkant wilt en uw situatie daarvoor geschikt is, kunnen wij dat verantwoord uitvoeren.

Als u ons laat kiezen, geven wij de voorkeur aan de spiersparende anterolaterale benadering. Daarmee sparen we de abductoraanhechtingen, hebben we een goede toegang tot het gewricht en kunnen we de operatie zo nodig uitbreiden. Bovendien vermijden we het specifiek aan DAA verbonden risico op irritatie van de nervus cutaneus femoris lateralis. Dat bewijst niet dat het totale risico op zenuwletsel bij elke patiënt lager is.

Uiteindelijk gaat het niet om de vraag via welke kant de chirurg naar binnen gaat, maar om hoe veilig en goed de nieuwe heup wordt geplaatst — en hoe u daarna functioneert.

Conclusie

Er bestaat niet één toegangsweg die voor iedere patiënt en iedere chirurg bewezen het beste is. Onze voorkeur voor de spiersparende anterolaterale benadering is een bewuste keuze, gebaseerd op spierbehoud, goede expositie en ervaring. De voorste benadering blijft voor geschikte patiënten een volwaardig alternatief.

Conservatief waar het kan. Operatief wanneer het nodig is.

Literatuur

  1. Inaba Y et al. Little Clinical Advantage of Modified Watson-Jones Approach Over Modified Mini-Incision Direct Lateral Approach in Primary Total Hip Arthroplasty. J Arthroplasty. 2011;26:1117–1122. DOI 10.1016/j.arth.2011.04.002
  2. Comparing the Anterior-Based Muscle-Sparing Approach with the Direct Anterior Approach in Hip Arthroplasty: A Systematic Review and Pairwise Meta-Analysis. Medicina. 2023;59:1390. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10456498/
  3. Incidence of lateral femoral cutaneous nerve lesions after direct anterior approach primary total hip arthroplasty: a literature review. 2021. PMID 33962046.
  4. Zeiman M et al. Femoral Nerve Palsy After Anterior Total Hip Arthroplasty: A Systematic Review. Arthroplasty Today. 2025;36:101889. DOI 10.1016/j.artd.2025.101889
  5. Comparing direct anterior approach versus posterior approach or lateral approach in total hip arthroplasty: a systematic review and meta-analysis. Eur J Orthop Surg Traumatol. 2023. DOI 10.1007/s00590-023-03528-8