Focus · Heupprothese

Welke heupprothese krijg ik?

Waarom de beste prothese niet voor iedereen dezelfde is — en waarom het operatieplan soms verandert.

Een nieuwe heup. Maar welke?

Wanneer u een nieuwe heup nodig heeft, denkt u waarschijnlijk vooral aan het resultaat: minder pijn, weer normaal kunnen lopen, beter slapen en opnieuw kunnen genieten van activiteiten die steeds moeilijker werden. Maar welke prothese krijgt u eigenlijk? Is de nieuwste automatisch de beste? En hoe weet uw chirurg wat bij u past?

Er bestaan verschillende heupprothesen. Sommige worden met botcement vastgezet, andere groeien in het bot vast. Er zijn korte en langere stelen, verschillende materialen en uiteenlopende vormen van de heupkop en kom. De beste heupprothese is niet automatisch de nieuwste of duurste, maar de prothese die het beste bij uw bot, anatomie en persoonlijke situatie past, en waarvan we de resultaten voldoende kennen.

Waaruit bestaat een heupprothese?

Een totale heupprothese vervangt de versleten heupkop en het gewrichtsoppervlak van de heupkom. In het bekken plaatsen we een nieuwe kom met een gladde binnenbekleding. Daartegen beweegt de nieuwe heupkop, die vastzit aan een steel in het bovenbeenbot. De combinatie van kop en binnenbekleding noemen we het glijpaar. De steel zorgt voor de verankering; alle onderdelen moeten samen de natuurlijke verhoudingen van de heup zo goed mogelijk herstellen.

De voorbereiding: welke steel past bij u?

Vooraf bekijken we röntgenfoto's en beoordelen we botkwaliteit, de breedte en vorm van de mergholte, de stand van het bovenbeen en de plaats van de heupkop. Met planningssoftware schatten we de geschikte vorm en maat in. In onze praktijk gebruiken we onder andere de Fitmore en de Avenir Müller.

Fitmore. Dit is een relatief korte, gebogen steel die zonder cement wordt geplaatst. De steel klemt in het bovenbeenbot; daarna groeit het bot tegen het implantaat aan. Bij passende botkwaliteit en anatomie is dat een goede optie. Een korte steel is echter niet automatisch beter dan een langere.

Avenir Müller. Deze heeft een andere vorm en kan bij bepaalde botvormen beter aansluiten. Er bestaan uitvoeringen waarmee de afstand tussen het bovenbeen en de heupkop anders kan worden hersteld. Afhankelijk van de exacte uitvoering is ook cementering mogelijk. We moeten hierbij de ongecementeerde Avenir Müller onderscheiden van de afzonderlijk beoordeelde Avenir Cemented.

Cementeren of niet cementeren?

Bij een ongecementeerde steel moet het bot vanaf het begin voldoende stevige klemming bieden; daarna volgt biologische ingroei. Bij een gecementeerde steel zorgt speciaal botcement voor de verbinding tussen implantaat en bot. Cementeren is niet ouderwets of minderwaardig: bij bepaalde patiënten is het juist een betrouwbare oplossing. Leeftijd speelt mee, maar botkwaliteit en vorm zijn belangrijker dan een vaste leeftijdsgrens. Soms blijkt pas tijdens de operatie welke fixatie werkelijk het beste past.

Een kijkje in de operatiekamer: waarom verandert het plan soms?

Stel dat we vooraf een Fitmore hebben gepland. Tijdens de operatie verwijderen we de versleten heupkop en bereiden we het bovenbeenbot voor. We beoordelen of de proefsteel stevig vastzit, in de juiste richting staat en de oorspronkelijke verhoudingen herstelt. Soms is het bot minder stevig dan verwacht, of past de steel onvoldoende bij de vorm van de mergholte.

Dan gebruiken we niet blind een grotere maat. Die kan te veel spanning op het bot veroorzaken, een breuk riskeren of de beenlengte onbedoeld veranderen. Soms kiezen we daarom een ander ontwerp, bijvoorbeeld een gecementeerde Avenir. Een goede voorbereiding betekent niet dat we nooit van het plan mogen afwijken. Het betekent dat we weten wanneer we moeten stoppen, opnieuw moeten beoordelen en een betere oplossing kiezen.

Niet zomaar een langere heup maken

De prothese moet niet alleen vastzitten: de spieren rondom de heup moeten goed kunnen werken. Daarbij tellen de beenlengte en de zijdelingse afstand tussen het bovenbeen en het middelpunt van de heupkop. Die afstand heet offset. Als de weefselspanning onvoldoende is, lossen we dat niet automatisch op door een langere kop te plaatsen, want dan kan het been onnodig langer worden. Soms helpt een Fitmore-variant met meer offset; soms past een lateraliserende Avenir Müller beter. We zoeken eerst de oorzaak en herstellen dan de verhoudingen.

Blijft de nieuwe heup goed in de kom?

Met proefonderdelen testen we de heup in verschillende standen. Als de heupkop te gemakkelijk uit de kom dreigt te komen, controleren we eerst de stand en draaiing van de kom en de steel. Indien nodig passen we die aan. Bij bijzondere anatomie, zoals heupdysplasie, kan een binnenbekleding met een verhoogde rand in geselecteerde gevallen helpen. Die heeft ook nadelen, zoals mogelijke botsing tussen onderdelen, en is geen oplossing voor een verkeerd geplaatste kom. Soms kan een grotere heupkop de stabiliteit vergroten, maar ook die corrigeert niet vanzelf een onjuiste weefselspanning.

Hoe controleren we de beenlengte?

We beoordelen de spanning van spieren en andere weefsels en testen hoe gemakkelijk de proefheup te plaatsen en weer uit de kom te halen is. Zeer moeizame repositie of luxatie kan wijzen op te veel spanning, bijvoorbeeld door verlenging. Een beetje speling bij voorzichtig trekken hoeft geen probleem te zijn, zolang de heup voldoende stabiel blijft. We houden rekening met de mate van spierontspanning tijdens de narcose en overleggen zo nodig met de anesthesist.

Aan het einde leggen we de benen naast elkaar en vergelijken we onder andere de hielen, de binnenzijde van de enkels en de hoogte van de knieschijven. Dit zijn aanvullende controles, geen precieze lengtemeting. Bij ernstige slijtage kan het been door vervorming en kraakbeenverlies korter zijn geworden. Als we de normale anatomie herstellen, kan het na de operatie langer zijn dan ervoor.

Stabiliteit gaat vóór een perfect gelijke beenlengte. Soms is een kleine verlenging nodig voor een veilige heup. Dat rechtvaardigt geen onbeperkte verlenging: te grote weefselspanning kan klachten en zelfs zenuwletsel veroorzaken. Ons doel is een stabiele, goed functionerende heup met zo goed mogelijk herstelde anatomie.

Hoe weten we of een implantaat betrouwbaar is?

We gebruiken wetenschappelijke studies en nationale protheseregisters. Die registreren onder meer wanneer onderdelen opnieuw geopereerd moeten worden. Een overlevingspercentage zegt dus iets over het uitblijven van een revisie volgens een precies omschreven eindpunt. Het is geen garantie dat iedereen pijnvrij is. Ook maakt het verschil of het om de steel, de kom of de complete heup gaat.

ODEP: wat betekenen de cijfertjes?

Het onafhankelijke Orthopaedic Data Evaluation Panel (ODEP) beoordeelt de kwaliteit en duur van klinisch bewijs voor afzonderlijke implantaten. Het getal verwijst naar de duur van de beschikbare follow-up; de letter en eventuele ster zeggen iets over de bewijsbeoordeling. Een 15A-rating betekent niet dat een prothese na vijftien jaar vervangen moet worden, en is ook geen garantie dat zij beter is dan een 13A*-implantaat.

Voor de specifieke, in ODEP geregistreerde uitvoeringen zijn de beoordelingen: Fitmore, ongecementeerd: 13A* (ODEP 2026 H1). Avenir Müller, ongecementeerd: 15A (ODEP 2025 H2). Avenir Cemented: 10A (ODEP 2026 H1). De exacte productvariant moet steeds overeenkomen met de steel die daadwerkelijk wordt gebruikt; de rating van de ene Avenir-uitvoering geldt niet automatisch voor een andere [1-3].

Wat zeggen de cijfers over de levensduur?

Fitmore: in een prospectieve studie bedroeg de gerapporteerde steeloverleving na tien jaar 99% wanneer revisie wegens aseptische loslating als eindpunt werd genomen [4]. Dat is een gunstig resultaat, maar het is geen 99% kans op een volledig probleemloze heupprothese: andere revisieredenen tellen bij dit eindpunt niet mee, en het onderzoek kende beperkingen in omvang en follow-up.

Nederlands heupprotheseregister (LROI): een vergelijking van 3.352 korte stelen met 228.917 standaardstelen liet na tien jaar een cumulatief steelrevisiepercentage van respectievelijk 3,0% en 2,3% zien. Voor revisie van enig onderdeel waren de percentages 4,8% en 4,5% [5]. Dit zijn gegevens van groepen met verschillende implantaattypen, geen specifieke Fitmore-versus-Avenir-vergelijking.

Avenir Müller: de ongecementeerde uitvoering heeft een ODEP-beoordeling van 15A. We noemen hier bewust geen afzonderlijk tien- of vijftienjaarspercentage, omdat een rechtstreeks vergelijkbaar, voldoende gecontroleerd revisiecijfer voor exact deze variant niet is vastgesteld. Gegevens van andere Müller- of Avenir-stelen mogen niet zomaar worden overgenomen.

Keramiek, polyethyleen en slijtage

Ook het glijpaar is belangrijk. Vaak gebruiken we een keramische heupkop met een binnenbekleding van zeer slijtvast polyethyleen. Sommige polyethyleensoorten bevatten vitamine E om oxidatie tegen te gaan. Vooral bij jongere, actieve patiënten wegen we de verwachte slijtage zorgvuldig mee. Keramiek op keramiek is een alternatief met gunstige slijtage-eigenschappen, maar kent eigen nadelen, zoals soms een piepend geluid en zeer zelden beschadiging van keramiek. De beste materiaalcombinatie verschilt per patiënt.

Hoe lang gaat mijn heupprothese mee?

Moderne heupprothesen kunnen twintig tot vijfentwintig jaar of langer functioneren. Ze hebben geen vaste vervaldatum en hoeven niet vanwege hun leeftijd te worden vervangen. Maar er bestaat ook geen garantie: infectie, loslating, slijtage, instabiliteit of een breuk kan eerder een nieuwe operatie nodig maken. Leeftijd, activiteit, botkwaliteit, implantaat en operatieve techniek spelen allemaal een rol.

Waarom controles op lange termijn belangrijk blijven

Ook een goed functionerende prothese kan op termijn veranderingen laten zien. Slijtage van de binnenbekleding of botverlies rondom het implantaat (osteolyse) kan soms optreden voordat er duidelijke klachten zijn. Met controles en zo nodig aanvullende beeldvorming, bijvoorbeeld CT, beoordelen we of afwachten verantwoord is of ingrijpen nodig wordt. Niet iedere afwijking betekent meteen een operatie, maar toenemend botverlies kan een latere revisie moeilijker maken.

Onze visie: de patiënt staat centraal

Bij Orthopädie Neuenhaus kiezen we niet automatisch de nieuwste prothese of het implantaat met de hoogste rating. We kiezen voor een goed onderbouwd systeem dat bij de anatomie en behoeften van de patiënt past. Soms is dat een korte, ongecementeerde steel, soms een andere steel of een gecementeerde oplossing. Soms verandert die keuze tijdens de operatie. Uiteindelijk gaat het niet om de modernste prothese, maar om een betrouwbare, stabiele en goed functionerende heup waarmee u zo lang mogelijk prettig kunt bewegen.

Literatuur en gegevensbronnen

  1. ODEP. Fitmore, uncemented femoral stem. ODEP-productregistratie, beoordeling 2026 H1 (13A*).
  2. ODEP. Avenir Müller, uncemented femoral stem. ODEP-productregistratie, beoordeling 2025 H2 (15A).
  3. ODEP. Avenir Cemented, femoral stem. ODEP-productregistratie, beoordeling 2026 H1 (10A).
  4. Prospective evaluation of clinical and radiographic 10-year results of Fitmore short-stem total hip arthroplasty. Journal of Orthopaedic Surgery and Research. 2023.
  5. Nederlandse LROI-registerstudie (2023): 10-jaarsresultaten van korte versus standaard femurstelen bij primaire totale heupprothese.
  6. Ten-Year Results of the Fitmore Hip Stem with a Focus on Varus/Valgus Alignment and Subsidence. Journal of Clinical Medicine. 2024.
  7. ODEP. Rating System and Methodology for Hips (2026).